تعریف غرور (Pride) و انواع آن

تاریخ انتشار: 1404/08/18 - 00:10
تعریف غرور (pride) و انواع آن

تعریف مقدماتی

غرور (pride) یک احساس خودآگاهانه (self-conscious emotion) است که در آن فرد به وجود خود، دستاوردهایش یا موقعیتش نگاهی ارزشی می‌اندازد و حس ارزشمندی یا برتری یا منزلت در خود تجربه می‌کند. (PMC)
این احساس می‌تواند کارکردهای مثبت (مثل انگیزش، عزت نفس) یا منفی (مثل تکبر، خشونت، فاصله گرفتن از دیگران) داشته باشد. (Annual Reviews)
پژوهش‌ها بر این نکته تأکید دارند که تفاوت کیفی میان انواع غرور وجود دارد — نه صرفاً شدت یا موقعیت آن. (PMC)

انواع غرور و توضیح بیشتر

۱. غرور سالم یا «غرور اصیل» (Authentic Pride)

  • بر اساس پژوهش‌هایی که از جمله توسط Jessica L. Tracy و Richard W. Robins انجام شده، غرور اصیل هنگامی بروز می‌کند که فرد کاری دشوار، هدفمند یا ارزشی انجام داده و به خودِ اقدام و تلاشش افتخار می‌کند – نه صرفاً به «من هستم» یا «من بهترم». (PMC)
  • ویژگی‌های پژوهش‌شده:
    • با کنترل بیشتر، خودکنترلی (self-control) بیشتر، و احساس توانمندی مرتبط است. (PMC)
    • معمولاً با ارزش‌های درونی، تلاش مستمر، و تمرکز بر فرآیند پیشرفت همراه است، نه صرفاً نتایج بیرونی. (madinamerica.com)
  • نقش مثبت:
    • می‌تواند عامل انگیزشی برای رسیدن به هدف‌ها باشد، حتی وقتی پاداش بیرونی کم است. (PMC)
    • می‌تواند به رفتارهای اجتماعی مثبت (همکاری، مسئولیت‌پذیری) منجر شود. (Annual Reviews)
  • مثال دقیق (مطابق پژوهش): کسی که پس از سال‌ها کارِ مداوم پروژه‌­ای را به نتیجه می‌رساند و با افتخار می‌گوید «من سخت کار کردم و نتیجه گرفتم».
  • نکته مهم: این نوع غرور با تواضع ناسازگار نیست؛ شخص می‌تواند بگوید «من این کار را کردم، با تلاش» و همزمان قدر تلاش دیگران را بداند.

۲. غرور ناسالم یا «غرور متکبّر» (Hubristic Pride)

  • تحقیق Tracy & Robins (2004, 2007) این نوع را از غرور اصیل تفکیک کرده‌اند: غرور متکبرانه بیشتر با احساس «من هستم برتر»، «من همیشه موفقم»، «من طبیعی­اً بهترم» همراه است. (PMC)
  • ویژگی‌های مشخص:
    • گرایش به هدف‌های خارجی (پاداش، تایید) به جای ارزش درونی. (PMC)
    • ضعف خودکنترلی، و گاهی رفتارهای پرخاشگرانه یا برتری‌طلبانه. (Annual Reviews)
    • نسبت به انتقاد حساسیت زیاد، و احتمال بزرگنمایی شکست یا موفقیت وجود دارد. (PMC)
  • نقش منفی:
    • می‌تواند به رفتارهایی منجر شود که به دیگران آسیب می‌رساند (مثل تقلب، اعمال ورزش‌کارانه ناسالم، خشونت) همان‌گونه که در محیط ورزش تحلیل شده است. (The Sport Journal)
  • مثال: فردی که به محض اینکه کسی کاری بهتر از او انجام دهد، احساس تهدید می‌کند، یا از جایگاهش دفاع تهاجمی می‌کند.

۳. غرور جمعی یا گروهی (Group-based Pride)

  • این مفهوم یعنی فرد به واسطه تعلقش به یک گروه (قوم، ملت، دین، باشگاه، تیم) احساس غرور می‌کند. مطالعات نشان داده‌اند که این حالت به ویژه وقتی «ما-مد» (we-mode) است – یعنی فرد واقعاً در موفقیت گروه سهم داشته‌اند – می‌تواند «منطقی» و سالم باشد. (Frontiers)
  • اما وقتی تبدیل به غرور گروهی متعصّبانه یا «غرور گروهیِ متکبّر» (group-based hubris) شود، می‌تواند به دشمنی، تعصب، تبعیض و حتی خشونت منجر گردد. (Frontiers)
  • ویژگی‌ها:
    • منشأ آن بیرونی‌تر بوده و معمولاً با هویت جمعی همراه است. (E-depot)
    • زمانی که اعضا احساس می‌کنند موفقیتی برای گروهشان محقق شده، ممکن است احساس غرور کنند؛ اما اگر بی‌دلیل یا به واسطه‌ی صرفِ «ما جزئی از گروه موفقیم» این حس شکل بگیرد، خطرناک می‌شود. (Frontiers)
  • مثال: زمانی که یک ملت به موفقیت ملی افتخار می‌کند و این احساس به انگیزه برای مشارکت اجتماعی تبدیل می‌شود. در مقابل، زمانی که این غرور تبدیل به «ملت ما برتر است و دیگران بی‌ارزش‌اند» شود، خطرناک است.

۴. غرور اخلاقی (Moral Pride)

  • پژوهش‌های مستقیم کمتری این اصطلاح را به‌صورت مجزا بررسی کرده‌اند، اما می‌توان آن را گونه‌ای از غرور اصیل / سالم در نظر گرفت که منشأ آن اخلاق و رفتار درست است.
  • ویژگی‌ها:
    • فرد به دلیل انجام کار اخلاقی، خدمت به دیگران یا پایبندی به اصول، احساس غرور می‌کند.
    • اگر متعادل باشد، سبب عزت نفس و انگیزه برای تداوم رفتار اخلاقی می‌شود؛ اما اگر به خودستایی یا تحقیر دیگران تبدیل شود، به سمت غرور ناسالم می‌رود.
  • نظریه‌ها پیشنهاد می‌کنند که تفکیک میان «من به خاطر انجام درست کار خوشحالم» و «من به‌خاطر اخلاق برترم» مهم است. در حالت دوم ممکن است با غرور ناسالم همپوشانی داشته باشد.

۵. غرور دانشی یا فکری (Intellectual Pride)

  • این نوع غرور مربوط است به دانایی، فهم، بینش یا توان فکر کردن. کمتر به‌صورت جداگانه در پژوهش‌ها دسته‌بندی شده، اما از نگاه مفهومی قابل تبیین است.
  • ویژگی‌ها:
    • فرد ممکن است به خاطر دانش یا توانمندی ذهنی‌اش احساس غرور کند.
    • اگر سالم باشد، می‌تواند انگیزه برای یادگیری بیشتر و به اشتراک‌گذاری علم شود.
    • اگر ناسالم گردد، ممکن است منجر به تحقیر دیگران، نپذیرفتن نقد، یا احساس‌ برتری فکری شود.
  • می‌توان آن را زیرمجموعه غرور متکبرانه دانست در صورتی که تمرکزش بر «من بهترم چون بیشتر می‌دانم» باشد.

۶. غرور عاطفی یا شخصی (Personal/Emotional Pride)

  • این نوع به جنبه‌های شخصی‌تر زندگی مربوط است: مثلاً روابط عاطفی، منزلت فردی، هویت شخصی.
  • ویژگی‌ها:
    • فرد ممکن است به رابطه‌اش، نقشش (مثلاً والد بودن، همسر بودن) یا هویتی که دارد افتخار کند.
    • زمانی که سالم باشد، به تقویت تعلق، ارزش فردی و اعتماد به نفس منجر می‌شود.
    • اما اگر مثال: به‌خاطر «من چون همسر موفق هستم، بهترم» یا «من چون والد خیلی خوبی هستم، از بقیه برترم» شود، ممکن است به غرور ناسالم نزدیک شود.
  • اهمیت دارد که شخص بتواند از این غرور برای انگیزه مثبت استفاده کند، نه برای بالا رفتن از دیگران.

۷. غرور آسیب‌دیده یا «زخم خورده» (Wounded Pride)

  • این نوع شاید دقیقاً نوعی از غرور نباشد بلکه نتیجه یا بعد آسیب‌خورده غرور است: زمانی که غرور فرد خدشه می‌بیند، احساس تحقیر یا کاهش ارزش خود تجربه می‌شود. مثلاً مقاله‌ای در Psychology Today می‌نویسد: «wounded pride lies at the heart of many …»، یعنی بسیاری از مشکلات بین‌گروهی و خشونت ارتباطی با زخم غرور دارند. (Psychology Today)
  • ویژگی‌ها:
    • لازم است پیش از «زخم»، غرور وجود داشته باشد (چه اصیل، چه متکبرانه). (Psychology Today)
    • معمولاً به واسطه تحقیر، توهین، نادیده‌گرفتن یا شکست وارد می‌شود. (Psychology Today)
    • آثار آن می‌تواند شامل خشم، انزوا، انتقام‌جویی یا کاهش انگیزه باشد. (Psychology Today)
  • توجه: این بخش در مقاله بعدی مفصل‌تر خواهد آمد.

خلاصه جدول‌بندی

نوع غرورمنشأ / شرایطویژگی‌ها کلیدیپیامدها
غرور اصیلتلاش، هدف، ارزش درونیخودآگاهی، خودکنترلی، انگیزه مثبترشد، عزت نفس
غرور متکبرانهباور برتری، تلاش برای تایید خارجیتکبر، حساسیت به انتقاد، برتری‌جوییآسیب به روابط، رفتار ضد اجتماعی
غرور جمعیتعلق به گروه، موفقیت گروهیهویت جمعی، ممکن است تعصب‌آمیز شودتقویت همبستگی یا تعصب
غرور اخلاقیعمل اخلاقی، ارزشگذاری کردارمایه افتخار سالمانگیزه اخلاقی یا خودستایی
غرور دانشیدانش، بینش، شناختممکن است انگیزه یا برتری‌طلبی باشداشتراک علم یا تحقیر دیگران
غرور عاطفی/شخصیروابط، نقش، هویت فردیاحساس ارزش درونی یا بالا بودنتقویت هویت یا آسیب ارتباطی
زخم‌خوردگی غرورتحقیر/نقص در غروراحساس شکسته شدن غرور، خشم، دفاعمشکلات روانی، بین‌فردی

منابع

  1. Tracy, J. L., & Robins, R. W. (2004). Putting the self into self-conscious emotions: A theoretical model. Psychological Inquiry, 15(2), 103–125. https://doi.org/10.1207/s15327965pli1502_01
  2. Tracy, J. L., & Robins, R. W. (2007). The psychological structure of pride: A tale of two facets. Journal of Personality and Social Psychology, 92(3), 506–525. https://doi.org/10.1037/0022-3514.92.3.506
  3. Tracy, J. L., Cheng, J. T., Robins, R. W., & Trzesniewski, K. H. (2009). Authentic and hubristic pride: The affective core of self-esteem and narcissism. Self and Identity, 8(2–3), 196–213. https://doi.org/10.1080/15298860802505053
  4. Sznycer, D., Xygalatas, D., Alami, S., An, X., Ananyeva, K. I., Fukushima, S., & others. (2021). Cross-cultural regularities in the cognitive architecture of pride. Proceedings of the National Academy of Sciences, 118(10), e2012760118. https://doi.org/10.1073/pnas.2012760118
  5. Gervais, M. M., & Fessler, D. M. T. (2017). On the deep structure of pride. In L. F. Barrett, M. Lewis, & J. M. Haviland-Jones (Eds.), Handbook of Emotions (4th ed.). New York: Guilford Press.
  6. Weidman, A. C., Tracy, J. L., & Elliot, A. J. (2016). The benefits of following your pride: Authentic pride promotes achievement. Journal of Personality, 84(5), 607–622. https://doi.org/10.1111/jopy.12184
  7. Lickel, B., Schmader, T., & Spanovic, M. (2007). Group consciousness and collective emotions: Can groups feel pride and shame? In J. L. Tracy, R. W. Robins, & J. P. Tangney (Eds.), The Self-Conscious Emotions: Theory and Research (pp. 351–370). New York: Guilford Press.
  8. Williams, B. (2008). Shame and necessity. University of California Press.
    (در بخش فلسفیِ غرور و اخلاق مورد استفاده قرار گرفته)
  9. Kristjánsson, K. (2010). The Self and Its Emotions. Cambridge University Press.
    (منبع نظری برای تفاوت میان عزت‌نفس، غرور و شرم)
  10. Wierzbicka, A. (2019). What “pride” and “shame” mean across languages: Universal human emotions, different cultural scripts. Emotion Review, 11(1), 1–13. https://doi.org/10.1177/1754073917731848
  11. Wounded Pride. (2020). Psychology Today.
    https://www.psychologytoday.com/us/blog/one-among-many/202012/wounded-pride
  12. When Pride Goes Wrong. (2022). The Sport Journal.
    https://thesportjournal.org/article/when-pride-goes-wrong/
  13. The Two Faces of Pride. (2011). Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS).
    https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.1102918108
دسته:
روانشناسی Psychology, روان‌شناسی شخصیت Personality Psychology
لینک کوتاه
https://meytad.com/tNtYyA
Submitted by boof_admin_meytad on